Wanneer je goed naar dieren kijkt, valt op hoe vanzelfsprekend zij omgaan met het moment waarin ze zich bevinden. Een hond die tijdens een wandeling ineens een interessante geur ontdekt, neemt daar uitgebreid de tijd voor. Een kat die een warm plekje in de zon heeft gevonden, kan daar heerlijk blijven liggen en een paard dat rustig in de wei staat, lijkt zich totaal niet bezig te houden met wat er straks misschien gaat gebeuren.
Natuurlijk zijn dieren niet altijd ontspannen en leven ook zij niet voortdurend zorgeloos in het nu. Een dier kan bang zijn, spanning ervaren, verdriet hebben of een nare ervaring meenemen. Het ene dier verwerkt iets bovendien sneller dan het andere. Toch vind ik het bijzonder om te zien hoe dieren, wanneer ze zich weer veilig voelen, hun aandacht opnieuw kunnen richten op wat er op dat moment gebeurt. En juist daarin kunnen ze ons iets leren.
Kijk eens hoe jouw dier geniet
Misschien herken je het wel bij je eigen dier. Je hond kan tijdens een wandeling helemaal opgaan in een geur die voor jou totaal oninteressant is. Hij blijft staan, snuffelt, loopt een stukje terug en steekt zijn neus nog eens ergens tussen, terwijl jij misschien denkt: kom op, we moeten verder. Voor hem is dat geurtje op dat moment blijkbaar ontzettend interessant en heeft hij alle tijd om het te onderzoeken.
Of kijk naar een kat die een zonnig plekje heeft gevonden. Hij gaat liggen, draait zich misschien nog een keer om zodat precies dat ene stukje zon op zijn vacht valt en blijft daar vervolgens tevreden liggen. Hij is niet bezig met wat hij vanmiddag nog moet doen, of met het feit dat hij gisteren misschien ergens van is geschrokken. Op dat moment is er vooral dat warme plekje.
Ook bij eten zie je iets soortgelijks. Wanneer je je dier iets lekkers geeft, zal hij daar meestal gewoon op reageren op basis van wat er voor zijn neus staat. Natuurlijk kan hij een voorkeur hebben en je ook heel duidelijk laten weten wanneer iets hem niet bevalt, maar hij zit waarschijnlijk niet te denken: ik had eigenlijk iets anders verwacht en vorige week kreeg ik iets veel lekkerders.
Wij mensen zijn daar behoorlijk goed in geworden. We kunnen zelfs op vakantie, terwijl we met onze blote voeten in de branding staan, alweer bezig zijn met wat er straks gebeurt. De vakantie is bijna voorbij, overmorgen gaan we naar huis en daar wacht een berg was. Of we denken nog aan gisteren, toen het restaurant tegenviel en de mensen aan de tafel naast ons zo ontzettend onprettig waren.
Je lichaam is op het strand, maar je hoofd is alweer ergens anders.
Misschien is het juist daarom zo mooi om af en toe bewust naar je dier te kijken. Niet alleen omdat het leuk is om te zien wat hij doet, maar omdat je jezelf kunt afvragen: wat doet mijn dier op dit moment en wat kan ik daarvan leren?
Dieren lijken minder bezig met wat had moeten gebeuren
Een van de dingen die mij in mijn werk als dierentolk steeds weer opvalt, is dat dieren hun eigen manier hebben om met gebeurtenissen om te gaan. Natuurlijk is het niet zo dat ieder dier na een vervelende ervaring denkt: nou ja, dat is dan maar zo. Sommige dieren kunnen ergens langere tijd last van hebben en hebben veel tijd en veiligheid nodig om weer vertrouwen te krijgen.
Maar wanneer een dier zich weer veilig voelt, kan het soms prachtig zijn om te zien hoe de aandacht verschuift. Een hond die ergens van schrikt, kan eerst gespannen reageren en daarna weer verder gaan met snuffelen. Een kat die plotseling een hard geluid hoort, kan zich terugtrekken en later weer voorzichtig tevoorschijn komen. Een paard dat spanning heeft ervaren, kan na verloop van tijd opnieuw ontspannen wanneer het merkt dat de situatie veilig is.
Daar zit voor mij een belangrijke les in. Niet dat we nare gebeurtenissen maar moeten vergeten, maar dat wat er is gebeurd niet ieder volgend moment hoeft te bepalen.
Dat vind ik zelf best een lastige, want ons hoofd kan gebeurtenissen eindeloos opnieuw afspelen. Had ik dat maar niet gezegd. Waarom reageerde hij zo? Wat als ik het anders had aangepakt? Je kunt een gesprek dat al dagen voorbij is nog steeds opnieuw voeren in je hoofd, terwijl de andere persoon waarschijnlijk allang weer met iets compleet anders bezig is.
Reflecteren kan natuurlijk heel waardevol zijn. Als je iets hebt gedaan waar je niet tevreden over bent, kun je kijken naar wat er gebeurde, wat jouw aandeel daarin was en wat je een volgende keer anders zou willen doen. Daar kun je van leren. Maar wanneer je hebt geleerd wat je ervan kunt leren, verandert er niets meer aan de gebeurtenis zelf.
Wat gebeurd is, verander je niet meer. Je kunt alleen bepalen wat je vanaf dit moment doet.
En misschien is dat wel iets wat dieren ons op hun eigen manier laten zien: je hoeft niet te blijven leven in een moment dat al voorbij is.
Dieren hebben natuurlijk ook hun verwachtingen
Dat betekent overigens niet dat dieren helemaal geen verwachtingen hebben. Mijn eigen katten weten bijvoorbeeld heel goed wanneer het ongeveer etenstijd is en laten mij dat ook graag weten. Ze kunnen prima voorkeuren hebben en volgens mij hebben ze soms ook behoorlijk duidelijke ideeën over hoe hun dag eruit zou moeten zien.
Maar toch vind ik dat ze anders omgaan met wat er daadwerkelijk gebeurt dan wij mensen vaak doen.
Wanneer een dier eten krijgt, kijkt hij wat er voor hem staat. Wanneer een hond tijdens een wandeling een interessante geur ontdekt, gaat hij onderzoeken wat daar te ruiken valt. Wanneer een kat een nieuw speeltje krijgt, ontdekt hij zelf wat hij ermee kan.
Wij maken vooraf vaak al een heel verhaal.
We bedenken hoe een vakantie moet worden, hoe een gesprek zal verlopen, hoe iemand op ons zal reageren of hoe een avond eruit moet zien. En wanneer de werkelijkheid anders blijkt te zijn, kan dat behoorlijk tegenvallen. Niet alleen omdat de situatie zelf anders is, maar ook omdat ons hoofd voortdurend vergelijkt met wat we hadden verwacht.
Misschien kunnen we daar van onze dieren leren om iets nieuwsgieriger te kijken naar wat er daadwerkelijk voor ons ligt. Niet alles hoeft precies zo te gaan als we vooraf hadden bedacht om er toch iets moois uit te kunnen halen.
Wat vertelt jouw dier je eigenlijk?
Juist dat nieuwsgierig kijken naar wat er werkelijk gebeurt, vind ik ontzettend belangrijk wanneer je met je dier leeft. We zijn namelijk snel geneigd om zelf een verklaring te bedenken voor gedrag.
“Hij doet dit omdat hij jaloers is.”
“Ze wil gewoon aandacht.”
“Hij is bang.”
“Ze vindt het niet leuk.”
Misschien klopt het, maar misschien ook niet. Gedrag vertelt ons dat er iets gebeurt, maar niet automatisch wat er precies in een dier omgaat. Een dier heeft zijn eigen karakter, zijn eigen ervaringen, zijn eigen voorkeuren en zijn eigen manier om dingen te beleven.
Daarom vind ik het zo waardevol om niet alleen te kijken naar wat een dier doet, maar jezelf ook af te vragen wie jouw dier eigenlijk is. Waar wordt hij blij van? Waar voelt hij zich prettig bij? Wanneer zoekt hij jou op? Wanneer heeft hij behoefte aan rust? Waar liggen zijn grenzen en wat doet hij wanneer hij iets spannend vindt?
Hoe beter je je dier leert kennen, hoe meer je vaak gaat zien.
En soms ontdek je daarbij dingen die je helemaal niet had verwacht.
We zijn zo goed geworden in ons koppie
Ik heb zelf de pabo gedaan en daarna twee jaar in het basisonderwijs gewerkt. Vervolgens heb ik tien jaar als docent op een particuliere mbo-opleiding gewerkt. Ik heb dus heel wat jaren meegemaakt waarin leren, ontwikkelen en vooral het gebruik van je verstand centraal stonden.
Sommige ouders van leerlingen vonden het mbo te ‘laag’ voor hun kind: “Hij of zij kan makkelijk hbo.”
Ja, in het koppie.
Allemaal in het koppie.
Maar wat je kunt en wat je wilt, hoeven helemaal niet in dezelfde lijn te liggen. En wat je kunt en wat je nodig hebt om gelukkig te zijn, zijn misschien nog wel twee heel verschillende dingen.
Gelukkig zijn is voor mij persoonlijk uiteindelijk het allerbelangrijkste. Natuurlijk moet je je huur of hypotheek kunnen betalen en wil je lekker en gezond eten, maar geluk zit ook in de kleine dingen. In een wandeling, een kop koffie in de zon, een goed gesprek of gewoon dat moment waarop je dier naast je ligt en je even helemaal nergens anders mee bezig bent.
En juist daar hebben onze dieren misschien wel een voorsprong op ons. Ze hoeven niet eerst te bedenken dat ze bewust moeten genieten. Ze voelen, reageren en laten zien wat ze nodig hebben.
Dat betekent niet dat wij ons verstand maar uit moeten zetten. Gelukkig niet, want ik ben zelf ook hartstikke blij met mijn koppie. 😉 Maar misschien hoeft ons koppie niet altijd alles te bepalen.
Misschien mogen we soms ook gewoon even voelen.
Wat als je vandaag eens echt naar je dier kijkt?
Niet om te beoordelen of hij het goed doet en ook niet om meteen te bedenken wat zijn gedrag betekent, maar gewoon om eens te kijken. Hoe beweegt hij? Waar wordt hij enthousiast van? Waar wordt hij rustig van? Waar kiest hij zelf voor wanneer jij niets van hem vraagt? Wanneer zoekt hij contact met jou en wanneer kiest hij ervoor om even zijn eigen ding te doen?
Misschien zie je ineens hoe lang je dier met een bepaalde geur bezig kan zijn, hoe heerlijk hij kan liggen slapen of hoe snel hij na een spannend moment weer geïnteresseerd raakt in iets anders. Misschien valt je op dat hij veel meer laat zien dan je eerder zag, simpelweg omdat je nu wat langer kijkt.
Ik denk dat daar een groot deel van verbinding begint: niet bij het veranderen van je dier, niet bij het zoeken naar de perfecte manier om met hem om te gaan, maar bij het werkelijk leren kennen van wie hij is.
En misschien ontdek je dan dat je dier je al veel langer iets probeert te leren.
